„LAS TO NIE TYLKO DRZEWA"
CELE OGÓLNE: • rozwijanie pasji poznawania zjawisk przyrodniczych • rozwijanie umiejętności analizowania obserwowanych zjawisk • zrozumienie roli człowieka w środowisku przyrodniczym • poznanie zagrożeń dla środowiska ze strony człowieka • uświadomienie własnej odpowiedzialności za stan otoczenia • osobiste i trwałe zaangażowanie w ochronę przyrody we własnym otoczeniu • kształtowanie umiejętności służących zdobywaniu wiedzy • kształtowanie umiejętności pracy zespołowej.
CELE OPERACYJNE: Przewidywane osiągnięcia - uczeń potrafi: • samodzielnie prowadzić obserwacje i opowiadać o swoich spostrzeżeniach • rozpoznać i omówić warstwy (piętra) w lesie • wykonać proste doświadczenia na zbadanie warunków życia w lesie • omówić warunki życia w lesie (termiczne, wilgotnościowe, świetlne) • wymienić rośliny i zwierzęta żyjące na poszczególnych piętrach leśnych • opowiedzieć o wzajemnych zależnościach pomiędzy organizmami żyjącymi w lesie • przedstawić związek między piętrową budową lasu a różnorodnością roślin i zwierząt • wyjaśnić znaczenie lasu w życiu człowieka • przekonać innych o potrzebie ochrony lasu • współdziałać w grupie.
ŚRODKI DYDAKTYCZNE: • aparat fotograficzny z lampą błyskową • termometry, paski bibuły lub chusteczki bawełniane, • lornetki • przybory plastyczne • stopery.
Literatura dla nauczyciela: Dreyer W. „Las". Multico, Warszawa 1999. „Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce". Multico. Warszawa 1996. Michael Chimery. „Zwierzęta i rośliny Europ/'. Muza 1993. Hofmann H. „Ssaki Europy. Oznaczanie. Poznawanie. Ochrona".
PRZYGOTOWANIE DO ZAJĘĆ Zajęcia należy przeprowadzić w lesie, w którym widoczne są warstwy: mszysta i zielna w runie leśnym, krzewiasta i drzewiasta.
PRZEBIEG ZAJĘĆ
Etap wprowadzający 1. Rozmowa kierowana „Co to jest las?":
Sprawdzamy jakie rośliny sięgają nam do kostek - klasa I i III Szkoła Podstawowa w Zalesiu wychowawczynie - Józefa Syjud i Małgorzata Trojanowska.
- Co to jest las? - Jakie inne rośliny, oprócz drzew tworzą las? - Jakie rośliny sięgają nam do kostek, kolan, a jakie są wyższe od nas? - Ile „pięter" jest w tym lesie? - Jakie zwierzęta mieszkają w lesie i na jakich „piętrach"? - Czy zwierzęta zawsze przebywają na tym samym „piętrze"? Wniosek: Las to dom dla wielu roślin i zwierząt żyjących na różnych „piętrach". Niektóre zwierzęta przez całe życie przebywają na jednym „piętrze", a inne korzystają z różnych „kondygnacji", by zaspokoić swoje życiowe potrzeby.
Przeprowadzamy pomiar temperatury, światła i wilgotności w lesie i na polanie - klasa I i III Szkoła Podstawowa w Zalesiu wychowawczynie - Józefa Syjud i Małgorzata Trojanowska
Etap realizacji 1. Ćwiczenie „Leśny dom" Uczniowie pracują w grupach 3-4 osobowych. Wyniki pomiarów notują w Karcie pracy (zadanie nr 2) Na wybranej niewielkiej powierzchni lasu o wyraźnie zaznaczonych warstwach przeprowadzają pomiar: • temperatury panującej na wysokości 0-5 cm nad powierzchnią gleby 30-40 cm nad powierzchnią gleby 1,5 m nad powierzchnią gleby 2-3 m nad powierzchnią gleby (czas pomiaru 3-5 min).: • wilgotności powietrza - pomiar czasu wysychania pasków bibuły umoczonych w wodzie i rozmieszczonych na podobnych wysokościach jak podczas mierzenia temperatury • warunków świetlnych - obserwacja w jakich miejscach włą za się lampa błyskowa aparatu fotograficznego.
2. Ćwiczenie „Życie na różnych piętrach" Uczniowie pracują w grupach 5-osobowych. Na dużych kartonach rysują fragment lasu ukazują jego „piętrową" budowę. W oparciu o obserwacje oraz posiadaną wiedzę sporządzają listę mieszkać ów lasu. Na wykonanym rysunku zaznaczają (symbolami lub miniaturami) zwierzęta we właściwych dla nich miejscach. Wniosek: Las to ogromny, wielopiętrowy dom, którego mieszkańców łączą liczne zależności.
Etap podsumowujący 1. Wypełnienie karty pracy: - W konturach domu narysuj i opisz „piętra" lasu, w którym byłeś. parter - „piętro" mchów i porostów I piętro - „piętro" roślin zielnych II piętro - „piętro" krzewów, czyli podszyt dach domu - wysokie drzewa czyli drzewostan. - Zanotuj wyniki i wnioski z doświadczeń „Leśny dom". - Narysuj las i zaznacz w nim miejsca, w których żeruje i chroni się: biegacz gajowy, dzięcioł duży. - Narysuj las i zaznacz w nim miejsca, w których żeruje i chroni się: kuna leśna, salamandra plamista. - Napisz opowiadanie „Jakie znaczenie ma dla nas las? Czy powinniśmy go chronić?
ZAŁĄCZNIKI: Nr 1 - Las to nie tylko drzewa Nr 2 - Karta pracy.
Załącznik 1. LAS TO NIE TYLKO DRZEWA
Las to nie tylko drzewa i przestrzeń pomiędzy nimi. Ma on własny klimat, glebę i jest miejscem życia wielu gatunków roślin i zwierząt. Jedną z ważniejszych cech lasu jest jego wielowarstwowa struktura: - „piętro" mchów i porostów - „piętro" zielne (zbudowane z bylin i krzewinek) - „piętro" krzewów, czyli podszyt - „piętro" drzew czyli drzewostan.
Dno lasu pokrywa warstwa mchów i porostów, które dzięki swoim chłonącym właściwościom stanowią rezerwuar wody. Najniższe „piętra leśnego domu" zamieszkują płazy, gady oraz ssaki leśne. Zaglądają tu również ptaki. Jednak najliczniej występują zwierzęta bezkręgowe: ślimaki, owady, pajęczaki. To piętro jest zasiedlone przez licznych destruentów, czyli bakterie oraz grzyby, które rozkładają martwą materię organiczną i włączają zawarte w niej składniki pokarmowe do obiegu materii.
Niską warstwę nad ziemią tworzą rośliny zielne. Rosną tutaj liczne gatunki traw, bylin i krzewinek. Do warstwy zielnej dociera mała ilość światła i dlatego większość roślin kwitnie bardzo wczesną wiosną - zanim rozwiną się liście drzew, które zacienią runo leśne.
W warstwie podszytu (do wysokości ok. 4 m), w cieniu drzew rośnie wiele gatunków krzewów. Ich kwiaty przystosowały się do panujących tu bezwietrznych warunków i przeważnie są owadopylne. Z tego względu w podszycie bogaty jest świat owadów. Wiele krzewów kwitnie w czasie, gdy liście drzew dopiero się rozwijają Ich owoce i nasiona są pożywieniem dla wielu gatunków ptaków i ssaków, które przyczyniają się również do ich rozsiewania.
W osłoniętych od wiatru i bezpośredniego promieniowania słonecznego wnętrzach koron żeruje i zakłada gniazda wiele gatunków ptaków. Pośród najwyższych „pięter" wędruje i poszukuje pokarmu kuna leśna i wiewiórka. Nocą wśród gałęzi myszkują gryzonie z rodziny popielicowatych: popielica, orzesznica i koszatka. Na obrzeżach lasu oraz w lukach pośród koron drzew żerują nietoperze. Dziuple starych drzew to doskonałe schronienia dla sów, dzięciołów, nietoperzy i pilchów.
Warstwowa budowa lasu pozwala roślinom na optymalne wykorzystanie przestrzeni, światła, wody i gleby. Najwyższą warstwę lasu tworzą korony drzew. Poszczególne gatunki drzew różnią się wymaganiami świetlnymi. Gatunki cienioznośne mają korony gęste, zaś drzewa, które do rozwoju potrzebują dużo światła mają korony rzadkie i rozłożyste.
|
